Coğrafya Ders Notları Ülkeler Coğrafyası 5

		Okunma
		1270

...Tarihi: Tarihin en eski medeniyetlerinin kurulduğu Mısır, Nil Nehrinin hediyesidir. MÖ ki yıllarda krallık olan Mısır’ı Büyük İskender istila etmiştir. 7. yy dan itibaren Müslüman Arapların 1250’de Memluklerin egemenliğine giren ülke,  1517’de Osmanlı topraklarına katılmıştır.(400 yıl). İngilizler tarafından işgal edilen ülke, 1922 (1936) de bağımsız oldu. 1956’da Süveyş Kanalı millileştirilmiştir. 1967’deki Mısır-İsrail Savaşı’nda Amerika’nın arabuluculuğu ile Camp David Antlaşması imzalandı. İsrail ile diplomatik ilişkiler kuruldu, Araplarca yalnızlığa itildi, Arap aleminin önemli ülkelerinden olup, Arap siyasetinin belirlenmesinde önemli rol oynar.

Yüzey Şekilleri: Büyük bölümü deniz yüzeyine yakın plato görünümündedir. Platonun kuzeyinde üçgen şeklinde Nil Deltası yer alır. Nil Vadisi de kuzey-güney yönünde platoyu boydan boya yarar. Sina Yarımadasında 2500m yi aşan dağlar yer alır. Büyük bölümü çöllerle kaplıdır. Nil batısında Sahra çölü yer alır. Burada Kattara Çukuru denilen yerde yükseklik deniz seviyesinde -134m aşağı iner. Doğusunda Arabistan çölü bulunur. Nil, denize Reşiat ve Dimyat adlı iki koldan dökülür. Nil üzerinde Asvan Barajı yer alır, bu baraj dünyanın en büyük baraj gölü olan Nasır Gölü’nü oluşturur.

İklim ve Bitki Örtüsü: Sıcak ve kurak iklimin etkisinde kalan ülke, Sahra’dan gelen sıcak ve kuru hava kütlesinin etkisi altındadır. İlkbaharda güneyde oluşan YB dan kuzeydeki AB alanına doğru sıcak-kuru hamsin eser. En fazla Akdeniz kıyıları(200mm) yağış alır.

Seyrek görülen çöl bitkileri bitki örtüsünü oluşturur.

Nüfus Yerleşme: Büyük bölümü Hami(Berberi, Libya) ile Sami ırkına (Araplar) ait toplumlardır. Çoğu Müslüman 1/5’i Hıristiyan’dır Çoğunluğu Nil vadisi ve deltasında yaşar. Yarıdan fazlası kırsal alanda yaşar. Kahire(12 milyon) Afrika’nın en büyük kentidir. İskenderiye, Asvan, Süveyş, Minye, Port Said, İsmailiye şehirleridir.

Ekonomi: Tarım ağırlıklıdır. Sulu tarım ve modern metotlarla yılda birkaç kez ürün alınır. Pamuk ve çeltik başta gelir. Afrika’nın en fazla hurma üreticisidir. Pamuk uzun elyaflı(daha kaliteli) ayrıca rekor düzeyde verim alınır. Hayvancılık balıkçılık gelişmiştir. Petrol, doğal gaz ve fosfat çıkarılır.Sina yarımadası, Kızıldeniz kıyılarından 45 milyon ton petrol üretilir. Sanayide gelişmiş, Afrika’nın ikinci büyük ülkesi olmuştur. Süveyş Kanalı ve Piramitler ile Asvan Barajı, Nil nehri turistik bakımdan büyük gelir sağlar.

 Demir-çelik, cam, plastik ürünleri, motorlu taşıtlar, kauçuk ürünleri,yapay elyap satarız. Petrol ve pamuk alırız.

LİBYA – Trablusgarp-Arap, Berberi-İslamiyet-Libya Dinarı

 Kuzey Afrika’nın orta kesiminde, Akdeniz kıyısında yer alır.

Tarihi: MÖ 7. yy da Kartaca Devleti’nin kurulduğu ülke daha sonra Helen, 1. yy da Roma, 7. yy da Arap hakimiyetine girdikten sonra 16. yy dan itibaren Osmanlı hakimiyetine girdi. 1911-1939 yılları arasında İtalyan kontrolünde kalmıştır. II. Dünya Savaşından sonra BM kararıyla 1951’de bağımsız oldu. 1969’da Albay Muammer Kaddafi askeri darbe sonucu Libya Arap Cumhuriyeti ilan edildi. Bazı terörist grupları desteklemesi ve İngiltere’deki uçak kazasında parmağı olduğu düşüncesiyle batılı ülkelerle ilişkileri iyi değildir.

Yüzey Şekilleri: Akdeniz kıyı kesimi ile Sahra Libyası olmak üzere iki kısımdan oluşur. Akdeniz kıyısında geniş ovalar, kıyıdaki ovaların gerisinde platoluk alan uzanır. Daha güneyde dünyanın en geniş çöllerinden Libya Çölü uzanır.  

İklim ve Bitki Örtüsü: Akdeniz kıyısında Akdeniz, güneyde kurak iklim görülür. Sıcaklıklar yüksektir. Kıyıda Akdeniz bitkileri, çöllerde de zayıf bitki örtüsü görülür.

Nüfus Yerleşme: Berberi ve Araplardan oluşur. Ülkede 300 bin kadar yabancı işçi ve teknisyen vardır. Nüfus Akdeniz kıyı şeridinde ve iç kesimlerdeki vaha ile yarı kurak alanlarda toplanmıştır. % 65 kentlerde yaşar. Trablusgarp, Bingazi, Tobruk, Misurata, El Bedia önemli şehirleridir.

Ekonomi: Daha önce tarıma dayalı olan, ekonomisi Sirte Körfezi  güneyinde petrolün çıkmasıyla Afrika’nın kişi başına düşen geliri en yüksek ve en zengin ülkesi olmuştur. Tarım faaliyetleri, kuzeydeki kıyı bölgesinde, orta bölgede ve yer altı su seviyesinin yüksek olduğu, verimli kaynakların bulunduğu vahalarda yapılır. Petrol ve doğal gaz önemli yer altı zenginliğidir. Ulaşım ağı gelişmemiştir.

   İlişkilerimiz gelişmiştir. Birçok Türk firması ülkede çalışmaktadır Gıda maddeleri, demir-çelik, tekstil ürünleri, elektrikli aletler ve mobilya satarız, petrol ve gübre alırız.

BALKAN ÜLKELERİ

    Sık ormanla kaplı sıradağ, dağlık anlamına gelen Balkanlar, Karadeniz ile Adriya denizi arasındaki sahaları oluştururlar. Ayrıca Balkanlar, Avrupa’nın güneyindeki üç büyük yarımadanın en doğuda yer alanı ve buradaki ülkeleri kapsayan bölgedir. Balkanlarda Alp dağlarının kollarından olan, Dinar, Pindus, Balkan, Rodop, ve Karpat dağ sıraları yer alır.

     Balkanlar; Arnavutluk, Bulgaristan, Yunanistan, Türkiye’nin Avrupa toprakları, Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Makedonya, Sırbistan-Karadağ(Yugoslavya Federasyonu), Romanya ve Moldova’yı içine alır.

   Balkan ülkelerinin çoğu 14.-20.yy arasında Osmanlı hakimiyetinde kalmışlardır.Çok sayıda eser bırakmışlardır.

MAKEDONYA-Üsküp-Makedon-Hıristiyanlık, İslamiyet-Dinar

   Eski Yugoslavya’nın dağılması üzerine 1991’de kurulmuştur. Kuzeyde Sırbistan-Karadağ, doğuda Bulgaristan, güneyde Yunanistan, batıda Arnavutluk ile çevrilidir.

Tarihi: MÖ 6. yy da kurulan devlet, Büyük İskender ile tanınmış, ölümü ile parçalanarak Roma İmp. sınırlarında onun da zayıflaması ile MÖ 6. yy da İslavlar yerleşti. 1371’den 19. yy a kadar  Osmanlı egemenliğinde kalan ülke, II. Dünya Savaşı sonrası Yugoslavya sınırları içinde yer aldı. 1991’de bağımsızlığını kazandı.

Yüzey Şekilleri: Dinar Alplerinin yer aldığı ülke, çok engebelidir. Ortalama yükseltisi 1000m. Ülkedeki çöküntü arazilerin büyük kısmı faylarla çökerek oluşmuştur. Vardar nehri ve kolları ülkeyi parçalamıştır. En önemli akarsuyu Vardar’dır.

İklim ve Bitki Örtüsü: Karasal iklim görülen ülkede yağışlar daha çok kışın düşer. Ormanlar geniş yer kaplar.

Nüfus Yerleşme: Yarıdan fazlası Makedon, % 20 Arnavut, % 5 Türk Kırsal nüfus çoğunluktadır. Çoğu da(1/4’ü) Türk-İslam eserlerinin bulunduğu başkent Üsküp’tedir. Pirlepe, Ohri, Bitola, Stip önemli yerleşimleridir. Vardar çevresi yoğun nüfusludur.

Ekonomi: Tarım ülkesidir. En fazla tahıl yetiştirilir. Tarım faaliyetleri Vardar nehri ve kolları boyunca yoğunlaşmıştır. Sulamalı tarımın yaygın olduğu ülkede; pamuk, üzüm, tütün, şekerpancarı yetiştirilir. Koyun ve sığır yetiştirilir. Sanayi tesisleri Üsküp çevresindedir. Yunanistan’ın politik ve ekonomik baskısı nedeniyle dış dünyayla ilişkileri pek gelişmemiştir. Kendi ülkesinde yaşayan, bağımsızlık isteyen  Makedonlar nedeniyle Makedon adını kullanmasına karşı çıkmaktadır. Türkiye Makedonya’ya diplomatik destek vermektedir. Kültürel bağımızın olduğu ülke ile ilişkilerimiz iyidir.

SIRBİSTAN - KARADAĞ -Belgrad-Sırp, Karadağlılar- Hıristiyanlık, İslamiyet-Dinar

   Sırbistan ve Karadağ cumhuriyetlerinin birleşmesinden oluşmuştur. Kuzeyde Macaristan, doğuda Romanya ve Bulgaristan, güneyde Makedonya ve Arnavutluk, batıda Hırvatistan ve Bosna-Hersek ile komşudur. GB da Adriya Denizinde 100km uzunluğunda kıyısı vardır.

Tarihi: Yaklaşık 500 yıl Osmanlı egemenliğinde kalan Yugoslavya, 1918’de Bosna-Hersek, Sırbistan, Hırvatistan, Slovenya, Makedonya ve Karadağ’ın bir araya gelmesiyle kuruldu. 1991’de Yugoslavya’nın dağılmasıyla Sırplar ve Karadağlılar, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti çatısı altında kaldılar.

Yüzey Şekilleri: Dağlıktır. Doğusunda Balkan dağlarının batı uzantıları, batısında Dinar Alpleri, güneyde ise Şar dağları yer alır. Adriya Denizine açılan GB ucu Karadağ olarak bilinir. Kireçtaşlarının yer aldığı bu sahada karstik şekiller yaygındır. Ülkenin kuzeyinde Tuna, Sava ve Tisa ırmaklarının suladığı verimli tarım alanları(Voyvodina Bölgesi) ovalıktır.

İklim ve Bitki Örtüsü: Büyük bölümünde karasal iklim etkilidir. Adriya denizi kıyıları ve yakın çevresinde Akdeniz iklimi etkilidir. Kuzeyde 700 mm olan yağış, güneyde artar. Ormanlık alanlar 1/4  alan kaplar. Dinar Alpleri ve Balkan dağları yüksek kesimleri orman. Kardağ’da iğne yapraklı ormanlar yer alır.

Nüfus Yerleşme: Nüfus yoğunluğu fazladır. Çoğunluğu Sırplar oluşturur. Karadağlılar Karadağ bölgesinde, Türkler ve Arnavutlar, Kosova çevresinde yaşarlar. Kosova Özerk Bölgesi’nin başkenti Priştine’dir. Belgrad, Niş, Priştina, Titograd, Novisad önemli şehirleridir

Ekonomi: Ülke ekonomisi tarım ve sanayiye dayalıdır. Voyvodina bölgesi tarımsal faaliyetlerin yoğun olduğu sahadır. Buğday, mısır, şekerpancarı, sulanabilen alanlarda erik ve üzüm yaygındır. GB da karstik araziden dolayı hayvancılık yapılır. Linyit, boksit, bakır, kurşun ve çinko çıkarılır. Gelişmiş ulaşım ağına sahiptir. Sırpların Bosna-Hersek’teki Müslümanlara, Kosova’daki Türk ve Arnavutlara insanlık dışı hareketlerinden ilişkilerimiz gelişmemiştir.

BOSNA-HERSEK- Saraybosna- Boşnaklar ve Sırplar-İslamiyet,Hıristiyanlık-Yeni Yugoslav Dinarı ....