Coğrafya Ders Notları Ülkeler Coğrafyası 1

		Okunma
		3601

ÜLKELER COĞRAFYASI

KAFKAS ÜLKELERİ

AZERBAYCAN  - Bakü – Azeriler- Azerice-İslam-Manat

     Hazar Denizi ile batıda Gürcistan arasında yer alan ülke, Kafkas ülkeleri içinde en geniş alan kaplayanıdır. Ülke topraklarında Dağlık Karabağ ve Nahcivan Özerk Cumhuriyetleri vardır.oğuz boylarındandır.

Tarihi: Ülke, önemli göç yolu üzerinde olduğu için çeşitli toplumlar yaşamıştır. 7.yy da Müslüman Arapların hakimiyetinde kalan ülke İslamiyet’i kabul eder. Harzemşahlar, Moğollar, Timur, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safevi devletlerinin yönetiminde kamışlar, Perslerle Türkler arasında el değiştiren ülkeye 1700 lerde Ruslar girmeye başlamıştır. 1917’de devrimden yararlanarak bağımsızlıklarını ilan ettiler fakat 1920’de Kızıl ordu ülkeyi işgal etmiş, SSCB bloğuna giren Azerbaycan, 1936’da federal bir cumhuriyet oldu. 1991 yılında Sovyet Rusya’dan ayrılarak bağımsız olmuştur. 

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde Büyük Kafkaslar, güneyde Küçük Kafkaslar, orta bölümünde iki dağlık kütle arasında Aras ve Kura ovaları(alüvyal dolgu alanı) yer alır.

İklim ve Bitki Örtüsü: Karasal iklim görülür. Hazar Denizi kıyılarında kışın ılık, yazın serin geçer.  Yüksek yerlerde iğne yapraklı orman, alçak olan Aras-Kura oluğunda bozkırlar vardır.

Nüfus Yerleşme: % 80’ den fazla Müslüman Azeriler. Rus ve Ermeniler de yaşar. En büyük şehri Hazar kıyısında Apşeron Yarımadasında yer alan Bakü’dür. Gence, Astara, Agdam, Fuzuli, Lenkeran ve Sumgait önemli şehirlerdir.

Ekonomi: Tarıma dayalıdır. Pamuk, tütün, tahıl, üzüm, çay, turunçgil yetiştirilir. Hazar denizi kıyısında balıkçılık yapılır. Mersin balığı yumurtasından elde edilen Havyar önemli gelir kaynağıdır. Petrol varlığı ile dünyanın sayılı ülkelerindendir. % 80’i Hazar Denizinden çıkarılır(Bakü petrolleri). Ulaşımı iyi.

     Türkiye ile ilişkileri iyidir. Bakü-Ceyhan petrol boru hattı en büyük projemizdir. Gıda ve çeşitli makineler satar, pamuk, alüminyum ve bakır alırız.

GÜRCİSTAN- Tiflis-Rus-Azeri-Oset-Abhazlar-Gürcüce-Hıristiyan -Lari

  Kafkas ülkeleri içinde Karadeniz’e tek kıyısı olan ülke.  Ülke topraklarında üç özerk bölge vardır. Acaristan(Türkiye sınırında olup Türkleşmiş Gürcülerdir), Abhazlar kuzeyde, Güney Osetya(Farsça konuşan halk)

Tarihi: 4. yy da krallık olan Gürcistan’da Bizans etkisiyle Hıristiyanlık yaygınlaşmış, ülke Araplar(7.yy) ve Büyük Selçuklular(11. yy) ve İranlılar el değiştirmiş. 16. ve 18 yy da Osmanlı Rus mücadele sahası haline gelen ülke, 1917’de bağımsızlığını ilan etti. 1922’de  Kızıl ordu ülkeye girdi, 1936’da federal bir cumhuriyet oldu. 1991 yılında Sovyet Rusya’dan ayrılarak tam bağımsız oldu. 1993’de üç özerk kısma ayrıldı.

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde Büyük Kafkaslar, güneyde Küçük Kafkaslar, orta bölümünde iki dağlık kütle arasında Kura alüvyal dolgu alanı yer alır.

İklim ve Bitki Örtüsü: B. Kafkaslar, kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerini engellediği ayrıca Karadeniz’den gelen sıcak ve nemli hava, orta kesimindeki doğal oluk sayesinde iç kesimlere kadar sokulur. Bu nedenle büyük bölümünde nemli ve ılıman iklim etkilidir. Doğusunda karasal iklim etkili olur. Batısında ormanlar, doğusunda bozkırlar yaygıdır. 

Nüfus Yerleşme: % 70 Gürcü. Abhazlar, Osetler, Acarlar, Rus ve Azeriler yaşar. Nüfus ülkede yükseltinin az, iklimin elverişli olduğu orta kesimde toplanmıştır. Önemli şehirleri Tiflis, Suhumi, Kutais.

Ekonomi: Tarım ve sanayiye dayalıdır. Çay, turunçgil, üzüm,  tütün, şeker pancarı, meyve üretilir. Turizm potansiyeli(Karadeniz kıyıları, termal kaynak alanları ve Kafkas Dağları) yüksektir. Ulaşım ağı gelişmiştir. Dünyadaki Manganez rezervlerinin önemli bir bölümü yer alır. Kömür, petrol, doğal gaz da bulunur.

  Sarp sınır kapısı Türkiye-Gürcistan arasındaki ticaret, turizmin gelişmesinde önemli adım olmuştur. Gıda maddeleri ve çeşitli makineler satar, demir-çelik ürünleri ve madenler alırız.

ERMENİSTAN-Erivan-Ermenice- Ermeniler-Hıristiyan-Ruble

   Kuzeydoğu komşumuz, Kafkas ülkelerinin en küçüğüdür. Ortalama yükseltisi fazladır. Genç bir araziye sahip olduğu için depremler sık görülür.

Tarihi: Bulundukları topraklar birçok devletin egemenlinde kalmıştır 3. yy da Hıristiyanlığın etkisinde kalan Ermenistan’a, Arapların eline geçmesiyle (7.yy da) özerklik verilmiştir. 11.-13.  yy da Büyük Selçuklu daha sonra Moğol ve Tatarların eline geçen ülke, 15. yy da(1473) uzun yıllar Osmanlı ve İran yönetiminde kalmış. 1800’lü yıllarda Çarlık Rusyası yönetimine girmiş, 1917’de  Azerbaycan, Gürcistan ile Transkafkasya Federasyonu kuruldu. 1920’de Kızıl ordu ülkeyi işgal etti. Kurtuluş Savaşı sırasında Türk topraklarını Ruslarla birlik olarak işgal ederler, katliam yaparlar. Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu, Karsı kuşatıp Erivan’a yaklaşınca ateşkes isterler ve 13 Ekim 1921’de Kars Antlaşması imzalanır. Günümüzde sınırımız belirlenmiştir.  1922’de SSCB’ye dahil olur. 1936’da Sovyetler Birliği içinde bağımsız cumhuriyet oldu. 1991’de birliğin dağılmasıyla tam bağımsız oldu. 1993’de Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ Bölgesinde çatışma oldu. İşgal edip % 20 sini ele geçirmişlerdir. 1995  de Rusya müdahale etti iki ülkede askeri üs kurdu.

Yüzey Şekilleri: K. Kafkaslar üzerinde yer alan ülkede, derin yarılmış vadiler,  volkanik dağlar ve bunların meydana getirdiği lav platoları ve bu engebeli alanlar arasında Gökçe(Sevan) gölü, buradan çıkan Razdan ırmağı ve Aras’ın doldurduğu Ararat Ovası yer alır.

İklim ve Bitki Örtüsü:Karasal iklim. % 10 orman, bozkırlar yaygın.

Nüfus Yerleşme: % 90 Ermeni, Ararat Ovası ve alçak vadilerde yaşarlar. Kafkas ülkeleri içinde şehirli nüfusun en fazla olduğu ülke. Erivan, Karakilise, Razdan, Gümrü önemli şehirleridir.

Ekonomi: Tarıma dayalı, tarım ürünleri sanayisi gelişmiştir. Üzüm, pamuk, şekerpancarı, tütün, tahıllar ekilir. Dağlık olmasına rağmen ulaşımı gelişmiş ve nükleer enerji üretimi yapmaktadırlar. Molibden, bakır, boksit madenleridir.

  Türkiye’ye karşı olumsuz politikaları(soykırım ve Azerbaycan’a karşı saldırgan tutumları nedeniyle ilişkilerimiz gelişmemiştir.

İRAN-Tahran-Farsça-İranlılar,Arap,Türk,Moğol,-İslamiyet-İran   Riyali

  Hazar Denizi, Basra Körfezi ve Umman Denizi arasında yer alan, Suudi Arabistan’dan sonra Ortadoğu’nun alan bakımından en büyük ikici ülkesidir.

Tarihi: Persler olarak bilinen İran tarihi çok eskiye dayanır. MÖ Asur, Medler, Persler, Sasani ve Romalılardan sonra ülke 7. yy da Müslüman Arapların etkisinde kaldı. 11. yy da Selçuklular yönetiminde kalan İran 12. yy da Cengiz Han, 14. yy da Timur orduları tarafından işgal ediliyor. 16. yy da Şah İsmail Safevi Devletini kuruyor, siyasal bütünlüğü sağlıyor. Osmanlı ile sık sık savaşıyorlar. 1921’de General Rıza Pehlevi ile 1925’e kadar monarşik bir şah dönemi 1979’a kadar sürdü ve 1979’da şahlık yıkıldı. Pehlevi ülkeyi terk etti, Fransa’da sürgün olan Humeyni ülkeye dönerek İran İslam Cumhuriyetini kurdu. 1980’de Irak’ın İran’a saldırması ile 1988 de savaş sona erdi. 1989 da Humeyni’nin ölmesiyle devlet adamları seçimle iş başına geldi. 1997’den beri Hatemi ılımlı politika izlemektedir.

Yüzey Şekilleri: Kuzeyde volkanik yapıda olan Elbruz Dağları yer alır en yüksek yeri Demavent Tepesi(5600m) olup bu dağlar Kuzey Anadolu Dağlarının devamıdır. Elburzları yararak Hazar’a dökülen Kızıluzun nehri yer alır. Kuzeydoğuda Kopet Dağları, batıda Khuzistan Dağları yer alır. Güneyde Toroslar’ın devamı olan,  birbirine paralel iki sıra halinde Zagros Dağları uzanmakta olup, 200km genişliğinde duvar gibidir. Zagrosları yararak geçen Karun nehri Şattül Arap’a karışır.  Ortada kurak, çıplak ve aşınmış bir kütle olan İran Platosu ile platonun kuzeyinde Deşti Kebir, güneyinde Deşti Lut çölleri yer alır. Ayrıca ülkenin KB daki geniş çöküntü havzasında Urmiye Gölü bulunur.

İklim ve Bitki Örtüsü: Şiddetli karasal iklim. Kışın Sibirya YB, yazın da Basra AB etkilidir. Yıllık yağış çok azdır. Sıcaklık farkı fazladır. Hazar Denizi ve Basra Körfezi kıyıları yağışlı ve ılıktır. Buralarda ormanlar ve çalılar, diğer alanlarda bozkırlar yaygındır.

Nüfus Yerleşme: Çoğu İranlı. Arap, Türk ve Moğollar da bulur. % 98 i Müslüman, % 93 ü Şii. Nüfus dağılışı dengesiz. Hazar kıyıları, Zagros D. etekleri ve batıdaki tarımsal alanlarda yoğun nüfus vardır. Nüfus artış hızı yüksektir. Tahran, Tebriz, Şiraz, İsfahan, Abadan, Meşhed önemli şehirlerdir.

Ekonomi: Tarım alanları az, kuraklık olmasına rağmen ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayalıdır. Hazar kıyısında çeltik, çay, tütün, vahalarda hurma, platolarda pamuk, şeker pancarı, üzüm, kavun, karpuz, haşhaş üretilir.  Üretilen tarım ürünleri iç tüketimi karşılamaz. Gıda maddelerinin bir bölümünü dışardan karşılar. Hayvancılık önemlidir. Halı ve ipekli dokuma gelişmiştir. Karakul cinsi koyunlar ve havyar önemlidir. Dünyanın belli başlı Petrol üreticilerindendir. Doğalgaz rezervleri dünyada ilk sıralarda gelir. Sanayi petrole dayalıdır.