İKLİM BİLGİSİ

Geniş bir sahada uzun yıllar boyunca (en az 33 yıl) görülen hava olaylarının (sıcaklık, basınç, rüzgar, nemli-lik, yağış vb.) ortalamasına iklim denir. İklimi inceleyen bilim dalına Klimatoloji denir.

Atmosferde gerçekleşen hava olaylarını güneşten gelen enerji belirler. Güneşten gelen enerji sıcaklığı etkiler. Sıcaklık ise; diğer iklim elemanlarının (basınç, rüzgarlar, nemlilik ve yağış) oluşum ve dağılışını kontrol eder.

İKLİMİN ETKİLERİ

İklim, canlı yaşamı etkileyen en önemli unsurdur. Ayrıca yeryüzünün şekillenmesinde de önemli bir rol oynar. İklimin etkilerini üç ana başlık altında toplayabiliriz:

a. İklimin İnsan Üzerindeki Etkileri

Ø   Nüfusun dağılışını,

Ø   Ekonomik faaliyetlerini,

Ø   Yiyecek ve giyeceklerini,

Ø   Fizyolojik gelişimlerini,

Ø   Karakterlerini,

Ø   Kültür faaliyetlerini etkiler,

b. İklimin Ekonomik Hayat Üzerindeki Etkileri:

Ø   Sanayinin dağılışını,

Ø   Ulaşım faaliyetlerini,

Ø   Konut tipi ve kullanılan malzemeyi,

Ø   Turizm faaliyetlerini,

Ø   Tarım faaliyetlerini ve ürünleri çeşitliliğini,

Ø   Bunlara bağlı olarak ticaret şekilleri de iklimin kontrolü altındadır.

İklimin Doğal Çevre Üzerindeki Etkileri:

Ø   Dış kuvvetlerin etki alanlarını,

Ø   Yer şekillerinin oluşumunu,

Ø   Taşların çözülme biçimini,

Ø   Toprak oluşumu, tipleri ve verimliliğini,

Ø   Bitki örtüsünü ve dağılışını,

Ø   Göllerin dağılışı ve sularının kimyasal öz.,

Ø   Yerüstü ve yer altı su durumu,

Ø   Akarsu debilerini ve rejimlerini,

Ø   Okyanus akıntılarının yönleri ve hızlarını,

Ø   Hayvan türleri ve dağılışını,

Ø   Erozyonu ve heyelan oluşumunu,

Ø   Kalıcı kar sınırı,

Ø   Ormanın ve tarımın üst sınırını,

Ø   Denizlerin tuzluluk oranını etkiler.

Hava Durumu: Dar bir alanda, kısa süre içerisinde değişen atmosfer olaylarına hava durumu denir. Hava durumunu inceleyen bilim dalına meteoroloji denir.

İklim ve hava durumunun karşılaştırılması;

Ø   İklim geniş sahalarda (ör. Akdeniz havzası), uzun yıllar boyunca (30-40 yıl) aynı kalan ortalama hava hali iken; hava durumu dar bir alanda (ör. İstanbul-Kadıköy), kısa sürede (bir iki saat) değişen atmosfer olaylarıdır.

Ø   İklimde bir kararlılık söz konusu iken, hava durumu gün ve saat içerisinde değişme gösterir.

Meteoroloji bilimi, atmosferin fiziksel özelliklerini, atmosferde meydana gelen olayların dayandığı fizik kanunlarını ortaya koymaya çalışır. İklim elemanlarının günlük değerlerini çeşitli aletlerle ölçülür yada aletsiz olarak gözlenerek kayıtlara geçirilir. Yapılan bu işe Rasat (Gözlem) denir.

Meteoroloji biliminin yaptığı bu rasatları alarak bunların ortalamasını çıkarıp, bu hava olaylarının insan yaşamı üzerine olan etkilerini araştıran bilime ise Klimatoloji denir.

Bir yerin iklim özelliklerini tam ve doğru olarak belirte-bilmek için yeter sıklıkta ve gerekli yerlerde istasyon ağının olması gerekir.

ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ

Yerçekimi etkisi ile yer yüzünü çepeçevre saran gaz kütlesine atmosfer denir. Eski Yunanca’da atmos: nefes, sphere: küre demektir. Atmosfer ise nefes küre yada hava küre anlamına gelir.

Ortalama kalınlığı 10.000 km olan atmosfer, bileşimi, sıcaklığı bakımından farklı katmanlardan oluşur.

ATMOSFERİN KATMANLARI

Troposfer:

Atmosferin en alt katıdır. Kalınlığı ekvatordan kutuplara gittikçe azalır. Ekvator üzerinde 16 km, 45° enleminde 12 km, kutuplarda ise 6 km ortalama 11 km’dir. Bunun nedeni ise Ekvator’da ısınan havanın yükselmesi; kutuplarda ise soğuyan havanın alçalması ile Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüşüyle, ekvatorda savrulma kuvvetinin fazla olmasıdır.

Su buharının tamamı Troposfer içerisinde bulunduğu için iklim olayları ancak bu katta görülür.

Yükseldikçe Troposfer’de gaz yoğunluğu azalır. Çünkü yerçekiminin etkisi ile gazlar yere yakın yerlerde daha çok yoğunlaşır.

Troposfer’de yükseldikçe sıcaklık her 200 m’de 1°C azalır. Çünkü Troposfer daha çok yerden ışıyan ışınlarlarla ısınır. Ayrıca sıcaklığı tutan gazların yere yakın yoğunlaşması ve atmosferin üstten soğuması da bu durumun oluşmasında etkilidir.

Atmosferdeki gazların % 75’i Troposfer katmanında bulunur. Troposfer Azot (% 78),  Oksijen (% 21) ile CO₂, su buharı, argon, neon, ksenon ve helyum gibi diğer gazlardan (% 1) oluşur. Azot ve oksijen yaşam için büyük önem taşırlar ve bu gazların atmosferde ki oranı sabittir. Ancak CO₂ ve su buharının miktarı bulundukları yere, zamana ve iklim şartlarına göre değişir

MEHMET ZOR

sinavrehberlik.com başarılar diler.