Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi Ders Notları 2

		Okunma
		2313

25.DÜZENLİ ORDU NE ZAMAN KURULMUŞTUR?

·         M. Kemal’in  önerileri doğrultusunda T.B.M.M Hükümeti düzenli ordu kurma kararına vardı.

·         Kuva-yi Milliye birliklerinin tek çatı altında toplanması kararlaştırılmıştır.

·         Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe etkilerinin azalmasından çekindikleri için düzenli orduya katılmayarak isyan ettiler.

·         8 Ekim 1920’de ülkenin her tarafından gelen Kuva-yi Milliye birliklerinin katılımıyla düzenli ordu kurulmuştur.

·         Batı cephesi komutanlığına İsmet Paşa(İnönü) getirildi.

KURTULUŞ SAVAŞINDA CEPHELER

Doğu Cephesi: Doğu cephesinde Ermenilerle savaşılmıştır. Ermeniler Sevr antlaşmasına dayanarak Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurmak istiyorlardı ve Türklere saldırıyorlardı . T.B.M.M  15.Kolordu komutanı Kazım Karabekir Paşayı Doğu cephesi komutanlığına atadı. Yapılan savaşlarla Doğu Anadolu Ermenilerden kurtuldu. Ermenilerle Gümrü Antlaşması(3Aralık 1920) imzalandı.

26.GÜMRÜ ANTLAŞMASI’NIN (3 ARALIK1920) ÖNEMİ NEDİR?

·         T.B.M.M’nin uluslar arası alanda kazandığı ilk siyasi ve askeri başarıdır.

·         İlk kez Gümrü antlaşmasıyla belirlenen doğu sınırımız , Moskova ve Kars antlaşmalarıyla son şeklini almıştır.

·         Ermeniler barış imzalamakla ilk kez Sevr antlaşmasının  geçersizliği onaylamış oldular.

·         Ermeni sorunu çözüme kavuşturuldu.

27.GÜNEY CEPHESİ’NİN ÖNEMİ NEDİR?

·         Güney Cephesi’nde düşmana karşı Kuva-yi Milliye birlikleriyle karşı konulmuştur. Düzenli ordu savaşmamıştır.

·         Güney Cephesi’ndeki savaşlar  Sakarya Savaşı’ndan sonra 20 Ekim 1921’de Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ile sona erdi.

·         Böylece Hatay hariç Suriye sınırı belirlenmiştir. 

28. I. İNÖNÜ SAVAŞI’NIN (6-10 OCAK 1921) ÖNEMİ NEDİR?

·         Düzenli ordunun Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı kazandığı ilk zaferdir.*

·         İsmet Paşa Albaylıktan generalliğe terfi etti.*

·         Çerkez Ethem isyanı bu zaferden sonra bastırıldı.*

·         20 Ocak 1921’de ilk anayasa ( Teşkilat-ı Esasiye) ilan edildi.*

·         12 Mart 1921’de İstiklal Marşımız kabul edildi.*

·         Londra Konferansı yapıldı.(21 Şubat 1921)*

·         Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı.(16 Mart 1921)*

29.LONDRA KONFERANSI’NIN ÖNEMİ NEDİR? (21 ŞUBAT-12 MART 1921)

·         İtilaf  Devletleri Sevr Antlaşmasını yumuşatarak  T.B.M.M  kabul ettirmek için konferansı toplamışlardır.

·         İstanbul hükümeti adına Tevfik Paşa, T.B.M.M adına Bekir Sami Bey  konferansa katılmıştır.

·         İtilaf  Devletleri T.B.M.M’ni konferansa çağırmakla , T.B.M.M’nin  varlığını ilk kez  hukuki olarak tanımıştır.

30.MOSKOVA ANTLAŞMASI’NIN ÖNEMİ NEDİR? ( 16 MART 1921)

·         Rusya  Misak-ı Milliyi ve Türk Devletini tanıyan ilk Avrupa ülkesi olmuştur.

·         Kars, Ardahan  Türkiye’de kaldı. Batum ise Gürcistan’a verilmiştir. Batum’un elimizden çıkmasıyla Misak-ı Milli’den ilk taviz verilmiştir.***

31. II. İNÖNÜ SAVAŞI’NIN ÖNEMİ NEDİR? (23 MART-1 NİSAN 1921)

·         Batı Cephesi’nde Yunanlılara karşı kazanılan ikinci zaferdir.

·         İtalya bu zaferden sonra Antalya ve Muğla’dan çekilmeye başladılar.*

·         Fransızlar anlaşmak için Ankara’ya temsilci gönderdiler.*

32. KÜTAHYA-ESKİŞEHİR SAVAŞLARININ ÖNEMİ NEDİR? ( 10-24 TEMMUZ 1921)

·         Ordumuz İtilaf  Devletleri’nden yardım alan Yunanlılar karşısında başarısız olarak Sakarya Irmağı’nın doğusuna kadar  gerilemiştir.

·         Böylece 1683 II. Viyana kuşatmasından itibaren devam eden geri çekilme Sakarya Irmağı’nın doğusuna kadar  devam etmiştir.

·         Bu yenilgiden sonra 5 Ağustos 1921’de M. Kemal’e başkomutanlık verildi. Ayrıca meclisin 3 aylığına tüm yetkileri M. Kemal’e verildi.

·         M. Kemal  ilk olarak Tekalif-i Milliye Emirlerini 8 Ağustos 1921’de ilan ederek  Sakarya Savaşı için  halktan yardım toplamıştır.

33.SAKARYA MEYDAN SAVAŞI’NIN ÖNEMİ NEDİR?(23 AĞUSTOS-13 EYLÜL 1921)

·         1683 Viyana bozgunundan itibaren devam eden gerileme sona erdi.

·         T.B.M.M büyük bir zafer kazandı. Yunan ordusunun taarruz gücü kırıldı. Yunanlılar savunmaya geçti.

·         T.B.M.M   M. Kemal’e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verdi.(19 Eylül 1921)*

·         Kafkas Cumhuriyetleri (Sovyet Rusya) ile Kars Antlaşması imzalandı.(13 Ekim 1921)*

·         Fransızlarla  Ankara Antlaşması imzalandı.(20 Ekim 1921)

·         İtilaf  Devletleri barış teklifinde bulundular.

34.KARS ANTLAŞMASI’NIN ÖNEMİ NEDİR? ( 13 EKİM 1921)

·         Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile yapılmıştır.

·         Kars Antlaşması ile doğu sınırlarımız  kesinlik kazanmıştır.

35.ANKARA ANTLAŞMASI’NIN ÖNEMİ NEDİR? (20 EKİM 1921)

·         Hatay dışında Suriye sınırı çizildi.*

·         Fransa yani bir itilaf devleti yeni Türk Devleti’ni TBMM’yi resmen tanıdı.***

·         Fransızlar Misak-ı Milliyi tanıyan ilk İtilaf Devleti oldular.***

36.BÜYÜK TAARRUZ VE BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ’NİN ÖNEMİ NEDİR?(26AĞUS-18 EYLÜL 1922)

·         Milli mücadelenin silahlı  mücadelesi başarıya ulaştı.*

·         Yunan işgali sona erdi. Yunanlılar Ege Denizi’ne döküldü.

·         Afyon,Uşak,Kütahya, Manisa, Balıkesir,Aydın,İzmir ve Bursa Yunan işgalinden kurtuldu.

·         Malazgirt Savaşı Anadolu’nun kapılarını Türklere açmış, Miryakefalon  Türk yurdu olduğunu belgelemiş, Başkomutanlık  Meydan Muharebesi ise Anadolu’nun sonsuza kadar Türk  yurdu olarak kalacağını ispatlamıştır.*****

37.MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI’NIN ÖNEMİ NEDİR? (11 EKİM 1922)

·         Toplantıya İngiltere,Fransa. ve İtalya katılmış, Yunanlılar bir gemide sonucu beklediler. Türkiye adına İsmet paşa katıldı.

·         Türkiye ile Yunanistan arasındaki silahlı mücadele sona erdi.

·         Yunanlılar 15 gün içerisinde Doğu Trakya’yı Meriç Irmağı’nın sol kıyısına kadar ,terk edecek.

·         İstanbul ve Boğazlar T.B.M.M ‘ne bırakıldı. Böylece savaşmadan İstanbul , Boğazları ve Doğu Trakya’yı kurtarmış olduk.

·         Kurtuluş Savaşı’nın silahlı safhası bitmiş, diplomatik safhası başlamıştır.

·         Osmanlı Devleti’nin merkezi İstanbul  T.B.M.M’ ne bırakılmakla, Osmanlı Devleti  hukuken sona erdi.***

38.LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI ( 24 TEMMUZ 1924)

·         Konferansa, İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya,Yugoslavya katılmıştır. Boğazlarla ilgili madde görüşülürken Bulgaristan ve Rusya’da katılmıştır. A.B.D  ise gözlemci olarak  katılmıştır. T.B.M.M’ni  İsmet Paşa temsil etmiştir.

·         Yunanistan’la olan sınırımız Mudanya Ateşkes anlaşmasında belirtildiği  gibi olacak.

·         Ege adalarından, on iki ada İtalya’ya , Gökçeada ve Bozcaada ( Çanakkale Boğazının korunması için) Türkiye’ye , diğer adalar  Yunanistan’a verildi.

·         Savaş tazminatı olarak, Yunanistan Karaağaç’ı Türkiye’ye bıraktı.

·         Kapitülasyonlar  kaldırıldı.

·         Boğazlardan barış zamanı askeri olmayan gemiler geçebilecek. Savaş zamanı Türkiye savaşta yer alırsa , boğazlar üzerinde istediğini yapma hakkına sahiptir. Ancak  Türkiye’nin başkanlığını yaptığı bir “Boğazlar Komisyonu” boğazlardan geçişi kontrol edecek.

·         Suriye sınırı, 16 Mart 1921’ Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşmasıyla belirtildiği gibi olacak.

·         Irak sınırı ve Musul sorunu ,İngiltere ve Türkiye arasında görüşüldükten sonra halledilecek.

·         Osmanlı dış borçlarının, Osmanlı’dan ayrılan  devletlere paylaştırılarak  ödenmesine karar verildi.

·         Yabancı okulların, Türkiye’nin koyacağı kurallar çerçevesinde faaliyete devam etmesi kararlaştırıldı.

·         Ortodoks Patrikhanesi, İstanbul’da kalacak  ancak siyasi faaliyette bulunmayacak.   

39.LOZAN’DAN KALAN PROBLEMLER VE LOZAN ANTLAŞMASI’NIN TÜRK TARİHİ AÇISINDAN ÖNEMİ

·         İtilaf Devletleri bu antlaşmayla Misak-ı Milliyi ve Yeni Türk Devletinin bağımsızlığını tanımıştır.

·         Boğazlar Komisyonunun kalması milli egemenliğimizi sınırlamıştır. Boğazlar sorunu kalmıştır.

·         Musul alınamamış ve Irak sınırı kesinlik kazanmamıştır .Musul sorunu kalmıştır.

40.SİYASAL ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR

·         Saltanatın kaldırılması ( 1 Kasım 1922)

·         Ankara’nın başkent olması (13 Ekim)

·         Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923)

·         Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924)

·         Siyasi Partiler kuruldu.

a) Cumhuriyet Halk Fırkası:Cumhuriyet döneminin  kurulan ilk siyasi partisidir. Atatürk tarafından 9 Eylül 1923’ de kuruldu.

b) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası: İlk muhalefet partisidir. Kazım Karabekir  ve arkadaşları tarafından 17 Kasım 1924’te .kuruldu. Bu partinin Şeyh Sait isyanı ile bağlantısı olduğu düşünülerek  3 Haziran 1925’de kapatıldı.

c) Serbest Cumhuriyet Fırkası:Fethi Okyar tarafından 12 Ağustos 1930’da kurulmuştur. Laiklik ve Cumhuriyet karşıtlarının bu partide toplanmaya  başlamasıyla  kurucusu tarafından 17 Kasım 1930’da kapatıldı.

41.HUKUK ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

·         20 Ocak 1921’de ilk anayasa Teşkilat-ı Esasiye ilan edildi.

·         Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 anayasası ilan edildi.

·         17 Şubat 1926’da Medeni Kanun ilan edildi. İsviçre’den alındı.

a)  Birden fazla kadınla evlenme yasaklandı.

b)  Mirasta ve boşanmada kadın erkek eşitliği geldi.

·         8 Mayıs 1928’de Borçlar Kanunu –İsviçre’den

·         10 Mayıs 1928’de Ticaret Kanunu—Almanya’dan

·         1Temmuz 1928’de Ceza Kanunu – İtalya’dan  alınarak  ilan edildi.

42.EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

·         3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ilan edildi. Eğitim öğretim laikleştirildi. Bütün okullar Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlandı. Medrese ve okul ikiliğine son verildi

·         1Kasım 1928’de Latin alfabesi kabul edildi.

·         15 Nisan 1931’de Türk Tarih Kurumu kuruldu.

·         12 Temmuz 1932’de Türk Dil Kurumu kuruldu.

·         1924’te Topkapı Sarayı müze haline getirildi. Aynı yıl Etnografya Müzesi ve Güzel Sanatlar Akademisi açıldı.

·         1933’te İstanbul Üniversitesi ve Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi açıldı. NOT: Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu’nun kurulması Atatürk’ün Milliyetçilik ilkesiyle doğrudan ilgilidir.