|
 |
Okunma |
|
395 |
Hazırlayan : Prof. Dr. Gülseren Akyüz
Menopoza erken girildiği takdirde kemikteki yapısal değişiklikler daha hızlı ortaya çıkar OSTEOPOROZ 'da risk faktörleri var mıdır ?
OSTEOPOROZ'da çeşitli risk faktörleri vardır (Tablo-3).
Tablo-3: Osteoporozda risk faktörleri
Vücudumuzdan Kaynaklanan Faktörler
Genetik yapı
Beyaz ırk
Minyon vücut yapısı
Ailede OP öyküsü
Yaş
İleri yaş (70 yaş üstü)
Cinsiyet
Kadın olmak
Yumurtalık fonksiyonlarının kaybı
Erken menopoz
Hiç adet görmeme
Çocuk doğurmamış olma
Şeker hastalığı olması
Guatr hastalığının varlığı
Çevresel (Dış) Faktörler
Beslenme
Yetersiz kalsiyum alımı
Fazla fosfor alımı
Fazla protein alımı
Fazla sodyum alımı
Yaşam biçimini etkileyen faktörler
Sigara kullanımı
Günde 2 fincandan fazla kahve tüketimi
Fiziksel aktivite yetersizliği
Günde 500 ml üzerinde kola tüketimi
Hastalığa bağlı uzun süreli hareketsizlik
İlaç kullanımı
Glukokortikoidler (kortizon)
Tiroid hormonları
Nöbet (Sara) ilaçları
Erkekte OSTEOPOROZ;
60 yaş altında 5 kadına karşılık 1 erkekte görülürken 60 yaş üstünde 2 kadına karşılık 1 erkekte görülür. Yani yaşla birlikte erkekte görülme sıklığı belirgin olarak artar. Sebepleri;
. Testosteron (erkeklik hormonu) eksikliği
. Büyüme hormonu eksikliği
. Bazı ilaç kullanımları
. Bazı sistemik hastalıklar sayılabilir. FİZİKSEL AKTİVİTE EKSİKLİĞİ günümüzde en ciddi risk faktörlerinden biridir.
. Düzenli spor yapmama
. Kırık sonrası ya da ağır bir hastalık nedeniyle uzun süre yatağa bağımlı kalma
. Sürekli kapalı ortamlarda çalışma, güneş görmeme
gibi nedenleri olsa da kemik dokuda önemli kayba neden olur.
OSTEOPOROZ kırıkla mı başlar ?
OSTEOPOROZ'da en önemli bulgu omurga, kalça, el bileği veya kaburga kırıkları olsa da başka belirtileri de vardır:
. Ayakta uzun süre durmakla ortaya çıkan, oturmakla geçen bel ve sırt ağrısı
. Boyda kısalma (3 cm. üzerinde osteoporoz lehinedir) ve kamburluk olması
. Özellikle geceleri görülen bacak krampları
. Karında bombeleşme
. Saç ve dişlerde kayıp
NASIL TANI KOYALIM ?
OSTEOPOROZ tanısı koymak için bel ve sırt filmleri, kemik mineral yoğunluğu ölçümü, kan ve idrarda kemik yapım ve yıkım belirteçlerine bakılabilir.
KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ:
Ne zaman yapılmalı ? Kimlerden istenmeli ? Kemik mineral yoğunluğu ölçümü, hekim gerekli gördüğü zaman ve yine onun uygun bulduğu sıklıkta (en az 1.5 -2 yıl) yapılmalıdır. Risk faktörlerinin varlığında menopoz sonrası 2 yılda bir; risk faktörü yoksa 5 yılda bir yinelenmesi yeterlidir. Bu arada kemik mineral yoğunluğu ölçümünün OSTEOPOROZ tanısı koymada tek kriter olmadığı, bel ve sırt filmlerinin kırığı göstermede daha gerekli olduğu unutulmamalıdır. Kemik mineral yoğunluğu ölçümü ile osteoporozun etkin olduğu bilinen omurga ve kalça bölgesi incelenir. Kemik mineral içeriği ve genç erişkinlere göre alınmış olan T-skoru değerleri ile yaş grubu karşılaştırmalı Z-skoru değerlerine bakılır ve hastanın kemik durumu değerlendirilir. Kemik mineral yoğunluğu ölçümlerinin yorumunu olumsuz etkileyen ve yanlış sonuç verdiren faktörlerden de bahsetmekte yarar vardır:
. Başka kemik hastalıklarının varlığı (Osteoartrit - eklemlerde veya osteomalasi gibi)
. Omurgada damarsal kalsifikasyon olması
. Eklemlerde metal objelerin bulunması
. Önceki kırıklar (omurga, kalça, el bileği)
. Ağır omurga deformiteleri (skolyoz gibi) Böyle durumlarda kemik yoğunluğu normalin üzerinde iyi çıkabilir, bu da altta yatan osteoporoz hastalığının teşhis edilmesini güçleştirebilir. Bel ve sırt filmlerinde OSTEOPOROZ'a bağlı değişik derecelerde değişiklikler görülür
BİYOKİMYASAL İNCELEMELER OSTEOPOROZ'da laboratuar tetkik olarak serumda total/iyonize kalsiyum, inorganik fosfor, alkalen fosfataz, 25 hidroksi D Vitamini, parathormon; idrarda kalsiyum ve kreatinin gibi son derece kolay ve ucuz yöntemlerle bakılan testler istenir. Testlerin normal olması OSTEOPOROZ 'da beklenen bir durumdur. Sonuçların normalden farklı çıkması başka rahatsızlıkları akla getirmelidir.
Ancak menopoz öncesi genç kadınlarda, erkeklerde ve çocuklarda sebebi araştırmak amacı ile ya da uzun süreli bir tedavi planlanırken izlem kriteri olarak diğer hastalıkları eleyebilmek için ayrıntılı laboratuar tetkikler (kan şekeri, büyüme hormonu, testosteron, tiroid fonksiyon testleri gibi)'e ilave olarak kemik yapım ve yıkım belirteçlerine bakılmalıdır (Tablo-5). Tablo- 5.
Kanda ve idrarda kemik yapım ve yıkım belirteçleri
Kemik Yapımı----------------------------------- Kemik Yıkımı
SERUM------------------------------------------- SERUM
Total alkalen fosfataz--------------------------Tartrat-rezistan asid fosfataz
Kemiğe özgü alkalen fosfataz---------------Gama karboksi glutamik asit
Osteokalsin
Prokollajen tip I
Prokollajen tip II
İDRAR------------------------------------------- İDRAR
YOK------------------------------------------- Kalsiyum/kreatinin
Deoksipiridinolin
Piridinolin
Hidroksilizin/glikozidler
N-telopeptid/C-telopeptid devamı diğer sayfadır
sinavrehberlik.com sağlık diler.
|
Yorumlar
